Smábörn verða oft fyrir sýkingum í eyrum, nefi og hálsi.
Börn bregðast misjafnlega við veikindum. Ung börn og smábörn geta ekki tjáð vanlíðan sína með orðum né sagt hvar þau finna til. Horfðu á barnið, virðist það finna til? Léttur þrýstingur fyrir framan eyrað getur aukið eyrnaverkinn og jafnvel staðfest grun um að barnið hafi bólgu í miðeyranu.
Brjóstagjöf og matur
Brjóstamjólk styrkir varnir barnsins gegn sýkingum. Þess vegna er eindregið mælt með að hafa barnið á brjósti í sex mánuði í það minnsta. Þegar þið byrjið að gefa barninu annan mat, styrkir það bæði tungu og munnhreyfingar og auðveldar barninu að kyngja og þannig jafnast þrýstingurinn sem gæti verið í miðeyranu.
Það er áríðandi að í fæðu barnsins sé nægilegt magn af vítamínum og járni.
Það eru engar skráðar upplýsingar til sem sýna að mjólk geti verið bein orsök fyrir sýkingu í miðeyra
Veðurfar
Börn fá oftar sýkingar þegar veður er kalt og rakt. Frá september og fram í apríl er gott að setja ungbarnið í teppi eða sæng – þannig að það haldi vel á sér hita. Á höfði, hálsi, höndum og fótum liggja æðar utarlega í húðinni og þessvegna er barnið móttækilegra fyrir kulda og þar með sýkingum. Nærföt úr ull halda hita vel á barninu.
Í barnavegninn eða kerruna er gott að nota gæruskinn, það er einnig nytsamlegt innandyra til að breiða undir barnið þegar það liggur á gólfi. (Það þarf að dusta gæruskinnið oft svo það safni ekki í sig ryki og erti þannig öndunarvegi barnsins.)
Þegar barnið er úti skaltu klæða það eftir aðstæðum. Það getur verið erfitt að finna út hvort barninu er of heitt eða of kalt. Líkamshiti barnsins finnst best í hnakka þess.
Innanhúss
Varist trekk. Takið vel eftir því hvort gólfhiti sé lægri en lofthiti. Lyftið leikgrindinni eða því sem barnið liggur á, til dæmis 15 cm frá gólfi. Notið jafnvel hitamæli til að athuga gólfhitann.
Ferskt loft er gott. Loftið út gjarnan 2x5 mínútur á dag, en klæðið barnið á meðan. Ef barnið er kvefað eða með hita ætti það að sofa inni.
Ullarsokkar eða sokkar úr flísefni halda fótunum heitum. Varist raka sokka og skiptið um þegar þess þarf.
Ef barnið slefar mikið er gott að nota plastfóðraða smekki. Skiptið oft um.
Forðist að reykja nælægt barninu (það er algengt að börn fái öndunarfærasýkingar vegna óbeinna reykinga). Munið að barnið getur ekki fært sig sjálft úr reyknum. Loftið út ef þið hafið reykt inni.
Ef þið takið barnavagninn með inn í verslanir, þá munið að taka barnið úr útifötunum.
Kvef getur verið undanfari eyrnavandamála
Ef barnið er kvefað og slímhimnur í nefi og koki eru bólgnar er betra að láta það sitja uppi en liggja fyrir.
Hækkið undir höfði barnsins, t.d. með að setja undir rúmfæturnar höfuðgaflsmegin. Látið ef til vill nokkra dropa af saltvatni í hvora nös barnsins. Það er hægt að fá saltvatn í litlum handhægum umbúðum í apótekinu. Einnig getið þið búið til ykkar eigni upplausn með því að setja 9 grömm af salti í einn lítra af sjóðandi vatni. Kælið blönduna og notið hana volga. Má nota í hámark einn sólarhring, síðan þarf að laga nýja blöndu.
Ef barnið er á brjósti og með stíflað nef getur saltvatnið gert því auðveldara að sjúga.
Láttu barnið blása gegnum sogrör í vatnglasi til að létta þrýstinginn í miðeyranu ef það er orðið nægilega gamalt til að geta blásið í leikfangaflautu eða trompet.
Eins árs börnum og eldri finnst gjarnan frostpinnar góðir. Þeir geta hjálpað til að minnka bólgu í kokinu.
Eyrnadropar geta dregið úr verkjum. Hafðu samband við lækni ef þú vilt prófa þá.
Ef barnið fær kvef á meðan það er í ungbarnasundi, forðist þá að láta það í kaf eða takið hlé á sundinu.
Ef barnið fær pela ættu þeir sem gefa því að sitja með það á meðan gjöf stendur, - ekki láta það liggja fyrir. Mjólkin getur runnið út í miðeyrað, sem ýtir undir bólgumyndun, sérstaklega ef barnið er kvefað.
Ef barnið er með kvef er ekki gott að senda það á barnaheimilið eða til dagmömmu, heldur ætti að reyna að hafa það heima, til dæmis með hjálp afa og ömmu ef erfitt er að fá frí úr vinnu. Það er áríðandi að barnið sé orðið alveg frískt áður en það fer aftur í gæslu, annars er hætta á að það veikist aftur.
Hafið samband við ykkar lækni ef vökvi lekur úr eyranu eða þið hafið grun um að eitthvað sé að. Hafið einnig samband við heilsugæsluhjúkrunarfræðing – hún kann kannski fleiri góð ráð.
Það eru til tvær tegundir af eyrnabólgum: Bráðaeyrnabólga og vökvaeyrnabólga.
Bráðaeyrnabólga
Bráðaeyrnabólga orsakast af veiru eða bakteríum. Það eru oftast börn milli sex mánaða og fjögurra ára sem fá þessa tegund af eyrnabólgu.
Einkenni
Hvað getið þið gert ?
Látið barnið sitja uppi eða hafið hærra undir höfði þess.
Gefið barninu vel að drekka og hafið það léttklætt ef það er með hita.
Haldið einhverju volgu til dæmis handklæði, við eyra barnsins.
Gefið aðeins verkjastillandi lyf ef þið vitið hvað er að og í samráði við lækni.
Verkjastillandi lyf geta deyft einkennin og þá er erfiðara að finna út hvað amar að barninu.
Reyktu ekki nálægt barninu.
Hljóðhimnan getur sprungið af sjálfu sér og þá hætta verkirnir, en stundum ákveður læknirinn að gera gat á hljóðhimnuna.
Stundum er tekið sýni frá eyranu til að greina hvort bakteríur séu orsök fyrir sýkingunni og með hverju eigi þá að meðhöndla hana. Ef sýkingin er vegna veiru, þá þýðir ekki að gega sýklalyf.
Því yngra sem barnið er, því fyrr þarf það að komast til eyrnalæknis ef þið haldið að eitthvað sé að.
Ef þið eruð í vafa er betra að hafa samband við lækni of oft, en of sjaldan.
Vökvaeyrnabólga
Vökvaeyrnabólga kallast það þegar vökvi safnast fyrir í miðeyranu. Eyrnagangurinn stíflast vegna kvefs, þannig að loft nær ekki að komsat að miðeyranu. Það eru sérstaklega börn á aldrinum tveggja til fimm ára sem fá þessa tegund eyrnabólgu og kemur þetta fyrir hjá þremur af hverjum fjórum börnum. Oft er vökvinn í miðeyranu ertinn og það getur verið erfitt að greina hann.
Börn geta verið með báðar tegundir af eyrnabólgu og þá er erfitt að greina hana.
Einkenni
Venjulega er barnið pirrað og hefur minni matarlyst. Það getur fengið niðurgang og/eða uppköst.
Slitróttur nætursvefn getur líka verið merki um eyrnavandamál og er mjög þreytandi fyrir alla fjölskylduna. Sum börn verða fyrir heyrnaskerðingu vegna þessa og finna fyrir skyndilegu suði fyrir eyrum. Það getur verið erfitt að staðfesta minnkaða heyrn, getur komið fram sem minni eftirtekt.
Þegar vökvi er í miðeyra þýðir að einangrun barnsins vegna minni heyrnar og venjulegt tal heyrist eins og hvísl. Barninu finnst eins og það sé með bómull í eyrunum. Það verður hljóðlátt, jafnvel þögult og innilokað og staðnar í málþroska. Barnið getur orðið órólegt og hávaðasamt, því það heyrir illa.
Vökvi í miðeyra hverfur oft eftir um það bil tvo mánuði.
Þið getið ráðfært ykkur við ykkar lækin um hvort rétt sé að setja barnið á sýklalyfjameðferð eða jafnvel hvort komi til greina að setja rör í eyru þess.
Ulla Rode, hjúkrunarfræðingur
Libero Grit Stenderup, heilsuverndarhjúkrunarfræðingur
Þýtt og staðfært: Hildur S. Sigurðardóttir, ljósmóðir, 1997
Börn bregðast misjafnlega við veikindum. Ung börn og smábörn geta ekki tjáð vanlíðan sína með orðum né sagt hvar þau finna til. Horfðu á barnið, virðist það finna til? Léttur þrýstingur fyrir framan eyrað getur aukið eyrnaverkinn og jafnvel staðfest grun um að barnið hafi bólgu í miðeyranu.
- Stærri börn taka í eyrað á sér og geta sagt hvar verkurinn er.
- Öfugt við fullorðna fær barnið hita ef það er kvefað.
- Hvernig er hægt að fyrirbyggja eyrna-, nef- og hálssýkingar ?
- Það er aldrei hægt að komast alveg hjá þeim, jafnvel þó öllum ráðum sé fylgt.
Brjóstagjöf og matur
Brjóstamjólk styrkir varnir barnsins gegn sýkingum. Þess vegna er eindregið mælt með að hafa barnið á brjósti í sex mánuði í það minnsta. Þegar þið byrjið að gefa barninu annan mat, styrkir það bæði tungu og munnhreyfingar og auðveldar barninu að kyngja og þannig jafnast þrýstingurinn sem gæti verið í miðeyranu.
Það er áríðandi að í fæðu barnsins sé nægilegt magn af vítamínum og járni.
Það eru engar skráðar upplýsingar til sem sýna að mjólk geti verið bein orsök fyrir sýkingu í miðeyra
Veðurfar
Börn fá oftar sýkingar þegar veður er kalt og rakt. Frá september og fram í apríl er gott að setja ungbarnið í teppi eða sæng – þannig að það haldi vel á sér hita. Á höfði, hálsi, höndum og fótum liggja æðar utarlega í húðinni og þessvegna er barnið móttækilegra fyrir kulda og þar með sýkingum. Nærföt úr ull halda hita vel á barninu.
Í barnavegninn eða kerruna er gott að nota gæruskinn, það er einnig nytsamlegt innandyra til að breiða undir barnið þegar það liggur á gólfi. (Það þarf að dusta gæruskinnið oft svo það safni ekki í sig ryki og erti þannig öndunarvegi barnsins.)
Þegar barnið er úti skaltu klæða það eftir aðstæðum. Það getur verið erfitt að finna út hvort barninu er of heitt eða of kalt. Líkamshiti barnsins finnst best í hnakka þess.
Innanhúss
Varist trekk. Takið vel eftir því hvort gólfhiti sé lægri en lofthiti. Lyftið leikgrindinni eða því sem barnið liggur á, til dæmis 15 cm frá gólfi. Notið jafnvel hitamæli til að athuga gólfhitann.
Ferskt loft er gott. Loftið út gjarnan 2x5 mínútur á dag, en klæðið barnið á meðan. Ef barnið er kvefað eða með hita ætti það að sofa inni.
Ullarsokkar eða sokkar úr flísefni halda fótunum heitum. Varist raka sokka og skiptið um þegar þess þarf.
Ef barnið slefar mikið er gott að nota plastfóðraða smekki. Skiptið oft um.
Forðist að reykja nælægt barninu (það er algengt að börn fái öndunarfærasýkingar vegna óbeinna reykinga). Munið að barnið getur ekki fært sig sjálft úr reyknum. Loftið út ef þið hafið reykt inni.
Ef þið takið barnavagninn með inn í verslanir, þá munið að taka barnið úr útifötunum.
Kvef getur verið undanfari eyrnavandamála
Ef barnið er kvefað og slímhimnur í nefi og koki eru bólgnar er betra að láta það sitja uppi en liggja fyrir.
Hækkið undir höfði barnsins, t.d. með að setja undir rúmfæturnar höfuðgaflsmegin. Látið ef til vill nokkra dropa af saltvatni í hvora nös barnsins. Það er hægt að fá saltvatn í litlum handhægum umbúðum í apótekinu. Einnig getið þið búið til ykkar eigni upplausn með því að setja 9 grömm af salti í einn lítra af sjóðandi vatni. Kælið blönduna og notið hana volga. Má nota í hámark einn sólarhring, síðan þarf að laga nýja blöndu.
Ef barnið er á brjósti og með stíflað nef getur saltvatnið gert því auðveldara að sjúga.
Láttu barnið blása gegnum sogrör í vatnglasi til að létta þrýstinginn í miðeyranu ef það er orðið nægilega gamalt til að geta blásið í leikfangaflautu eða trompet.
Eins árs börnum og eldri finnst gjarnan frostpinnar góðir. Þeir geta hjálpað til að minnka bólgu í kokinu.
Eyrnadropar geta dregið úr verkjum. Hafðu samband við lækni ef þú vilt prófa þá.
Ef barnið fær kvef á meðan það er í ungbarnasundi, forðist þá að láta það í kaf eða takið hlé á sundinu.
Ef barnið fær pela ættu þeir sem gefa því að sitja með það á meðan gjöf stendur, - ekki láta það liggja fyrir. Mjólkin getur runnið út í miðeyrað, sem ýtir undir bólgumyndun, sérstaklega ef barnið er kvefað.
Ef barnið er með kvef er ekki gott að senda það á barnaheimilið eða til dagmömmu, heldur ætti að reyna að hafa það heima, til dæmis með hjálp afa og ömmu ef erfitt er að fá frí úr vinnu. Það er áríðandi að barnið sé orðið alveg frískt áður en það fer aftur í gæslu, annars er hætta á að það veikist aftur.
Hafið samband við ykkar lækni ef vökvi lekur úr eyranu eða þið hafið grun um að eitthvað sé að. Hafið einnig samband við heilsugæsluhjúkrunarfræðing – hún kann kannski fleiri góð ráð.
Það eru til tvær tegundir af eyrnabólgum: Bráðaeyrnabólga og vökvaeyrnabólga.
Bráðaeyrnabólga
Bráðaeyrnabólga orsakast af veiru eða bakteríum. Það eru oftast börn milli sex mánaða og fjögurra ára sem fá þessa tegund af eyrnabólgu.
Einkenni
- Barnið fær skyndilega, oft eftir stuttan svefn, yfir 38°C í hita og verki í eyrun.
- Barnið er óhuggandi, stærri börn fikta í eyrunum vegna verkjanna.
- Verkirnir eru vegna þrýstings frá hljóðhimnunni.
- Barnið getur kastað upp vegna verkja í eyranu.
- Barnið grætur stöðugt þangað til það er tekið upp.
- Ungabarn getur verið þreytt og ólíkt sjálfu sér.
- Heyrn getur minnkað um stundarsakir.
- Ef hljóðhimnan springur, þá lekur út vökvi.
- Bráðaeyrnabólga kemur því miður oft aftur og aftur.
Hvað getið þið gert ?
Látið barnið sitja uppi eða hafið hærra undir höfði þess.
Gefið barninu vel að drekka og hafið það léttklætt ef það er með hita.
Haldið einhverju volgu til dæmis handklæði, við eyra barnsins.
Gefið aðeins verkjastillandi lyf ef þið vitið hvað er að og í samráði við lækni.
Verkjastillandi lyf geta deyft einkennin og þá er erfiðara að finna út hvað amar að barninu.
Reyktu ekki nálægt barninu.
Hljóðhimnan getur sprungið af sjálfu sér og þá hætta verkirnir, en stundum ákveður læknirinn að gera gat á hljóðhimnuna.
Stundum er tekið sýni frá eyranu til að greina hvort bakteríur séu orsök fyrir sýkingunni og með hverju eigi þá að meðhöndla hana. Ef sýkingin er vegna veiru, þá þýðir ekki að gega sýklalyf.
Því yngra sem barnið er, því fyrr þarf það að komast til eyrnalæknis ef þið haldið að eitthvað sé að.
Ef þið eruð í vafa er betra að hafa samband við lækni of oft, en of sjaldan.
Vökvaeyrnabólga
Vökvaeyrnabólga kallast það þegar vökvi safnast fyrir í miðeyranu. Eyrnagangurinn stíflast vegna kvefs, þannig að loft nær ekki að komsat að miðeyranu. Það eru sérstaklega börn á aldrinum tveggja til fimm ára sem fá þessa tegund eyrnabólgu og kemur þetta fyrir hjá þremur af hverjum fjórum börnum. Oft er vökvinn í miðeyranu ertinn og það getur verið erfitt að greina hann.
Börn geta verið með báðar tegundir af eyrnabólgu og þá er erfitt að greina hana.
Einkenni
Venjulega er barnið pirrað og hefur minni matarlyst. Það getur fengið niðurgang og/eða uppköst.
Slitróttur nætursvefn getur líka verið merki um eyrnavandamál og er mjög þreytandi fyrir alla fjölskylduna. Sum börn verða fyrir heyrnaskerðingu vegna þessa og finna fyrir skyndilegu suði fyrir eyrum. Það getur verið erfitt að staðfesta minnkaða heyrn, getur komið fram sem minni eftirtekt.
Þegar vökvi er í miðeyra þýðir að einangrun barnsins vegna minni heyrnar og venjulegt tal heyrist eins og hvísl. Barninu finnst eins og það sé með bómull í eyrunum. Það verður hljóðlátt, jafnvel þögult og innilokað og staðnar í málþroska. Barnið getur orðið órólegt og hávaðasamt, því það heyrir illa.
Vökvi í miðeyra hverfur oft eftir um það bil tvo mánuði.
Þið getið ráðfært ykkur við ykkar lækin um hvort rétt sé að setja barnið á sýklalyfjameðferð eða jafnvel hvort komi til greina að setja rör í eyru þess.
Ulla Rode, hjúkrunarfræðingur
Libero Grit Stenderup, heilsuverndarhjúkrunarfræðingur
Þýtt og staðfært: Hildur S. Sigurðardóttir, ljósmóðir, 1997
